Εισαγωγή – Γενικές οδηγίες

       Εισαγωγή

         Η Επιτροπή Βιβλιοθήκης του Παντείου Πανεπιστημίου συνέταξε τις «Οδηγίες για τη συγγραφή πτυχιακών ή διπλωματικών εργασιών και διδακτορικών διατριβών» προκειμένου να βοηθηθούν οι προπτυχιακοί ή μεταπτυχιακοί φοιτητές και φοιτήτριες, καθώς και οι υποψήφιοι διδάκτορες, να ετοιμάσουν το τελικό προς κατάθεση κείμενο, ώστε να επιτευχθεί ένα υψηλό επίπεδο ποιότητας των εργασιών και των διατριβών που γίνονται αποδεκτές για την απονομή των αντίστοιχων τίτλων σπουδών.

         Το περιεχόμενο της προπτυχιακής ή διπλωματικής εργασίας και της διδακτορικής διατριβής είναι ευθύνη του προπτυχιακού ή μεταπτυχιακού φοιτητή και υποψήφιου διδάκτορα, αντίστοιχα, και του επιβλέποντος καθηγητή και των άλλων δύο μελών που συμμετέχουν στην τριμελή εξεταστική επιτροπή. Η παρουσίαση, όμως, των εργασιών πρέπει να τηρεί με σχολαστικότητα τους βασικούς κανόνες και τις οδηγίες που περιγράφονται σε αυτό το κείμενο.

         Οι οδηγίες προσδιορίζουν συγκεκριμένες προδιαγραφές για την οργάνωση και την παρουσίαση της προπτυχιακής ή διπλωματικής εργασίας και της διδακτορικής διατριβής που θα βοηθήσουν τους φοιτητές και τους υποψήφιους διδάκτορες να ολοκληρώσουν με επιτυχία τη συγγραφή τους. Επίσης, προτείνονται σχετικά κείμενα τα οποία θα πρέπει να συμβουλευτούν οι φοιτητές  και παρατίθενται παραδείγματα και υποδείγματα.

     Η πτυχιακή ή διπλωματική εργασία και η διδακτορική διατριβή μπορούν να υποβληθούν και σε μία από τις κύριες ευρωπαϊκές γλώσσες (αγγλικά, γαλλικά ή γερμανικά), σύμφωνα με τους κανονισμούς σπουδών κάθε τμήματος. Στις περιπτώσεις αυτές οι εργασίες ή η διατριβή πρέπει να συνοδεύονται και από μία περίληψη (υπόθεση ή ερευνητικό ερώτημα, σκοπός, μεθοδολογία, αποτελέσματα, συμπεράσματα) στα ελληνικά, έκτασης έως 500 λέξεις. Αντιστοίχως, οι πτυχιακές ή διπλωματικές εργασίες και η διδακτορική διατριβή που υποβάλλονται στα ελληνικά, πρέπει να συνοδεύονται από μία περίληψη στα αγγλικά, έκτασης έως 500 λέξεις.

       Η έκταση των πτυχιακών ή διπλωματικών εργασιών και των διδακτορικών διατριβών ορίζεται ως αριθμός λέξεων (στον οποίο δεν συμπεριλαμβάνονται το εξώφυλλο, τα περιεχόμενα, η περίληψη, η βιβλιογραφία και τα παραρτήματα) σύμφωνα με τις προδιαγραφές κάθε Τμήματος.

    Η παρουσίαση των πτυχιακών ή διπλωματικών εργασιών και της διδακτορικής διατριβής γίνεται σύμφωνα με το συγγραφικό ύφος που προτείνεται από την American Psychological Association (APA):

American Psychological Association (2010). Publication manual of the American    Psychological Association (6th edition). Washington, DC: APA.

      Η επιλογή του APA style και η περαιτέρω υιοθέτησή του ως συγγραφικό ύφος και ιδιαίτερα ως πρότυπο σύνταξης βιβλιογραφικών παραπομπών στον οδηγό δεν είναι τυχαία: είναι ιδιαίτερα δημοφιλές, όχι μόνο στις επιστήμες της ψυχολογίας και της συμπεριφοράς, αλλά σχεδόν στο σύνολο των κοινωνικών επιστημών, και απαντάται ευρέως στα επιστημονικά περιοδικά και γενικότερα στις επιστημονικές δημοσιεύσεις. Είναι ένα πρότυπο που αναπτύσσεται από μια μεγάλη και ισχυρή ομάδα επιστημόνων (American Psychological Association) και ανανεώνεται σε εκδόσεις εδώ και  80 περίπου χρόνια,  ενώ έχει μεταφραστεί σε αρκετές γλώσσες.

   Ας σημειωθεί ότι οι υποψήφιοι διδάκτορες που βρίσκονται ήδη στο στάδιο της συγγραφής των διατριβών τους ακολουθούν το συγγραφικό ύφος που έχει υιοθετηθεί από το οικείο Τμήμα. Όμως, οφείλουν να υιοθετήσουν το προτεινόμενο εξώφυλλο και τη διάταξη των αρχικών σελίδων.

     Η ηλεκτρονική κατάθεση των διπλωματικών εργασιών και των διδακτορικών διατριβών ─ σύμφωνα με τις προδιαγραφές του οδηγού ─ στη βιβλιοθήκη του Παντείου Πανεπιστημίου είναι υποχρεωτική (Βιβλιοθήκη → Ψηφιακή βιβλιοθήκη-Πάνδημος → Φόρμα υποβολής ψηφιακού υλικού → υποβολή) και η σχετική βεβαίωση πρέπει να προσκομιστεί από τους μεταπτυχιακούς φοιτητές και φοιτήτριες και υποψήφιους διδάκτορες στη Γραμματεία του Τμήματός τους πριν από την ορκωμοσία τους.

   Επιπλέον, οι υποψήφιοι διδάκτορες πρέπει να καταθέσουν στη Βιβλιοθήκη του Παντείου Πανεπιστημίου πριν από την ορκωμοσία τους ένα έντυπο αντίγραφο της διδακτορικής τους διατριβής δεμένο με πράσινο λινό δέσιμο, σύμφωνα με τις σχετικές προδιαγραφές της Βιβλιοθήκης.

Γενικές οδηγίες

    Η διδακτορική διατριβή και η διπλωματική εργασία συνιστούν προϋπόθεση για την απόκτηση των αντίστοιχων τίτλων σπουδών ενώ η πτυχιακή εργασία αποτελεί επιλογή των φοιτητών. Η εκπόνησή τους είναι μέρος της ακαδημαϊκής άσκησης και μαθητείας και αξιολογείται σύμφωνα με τα παρακάτω κριτήρια:

  • πρωτοτυπία του αντικειμένου – θέματος,
  • κριτική αντίληψη για την υπάρχουσα σχετική βιβλιογραφία και ικανότητα έκθεσής της,
  • θεμελίωση απόψεων και επιχειρημάτων,
  • αφαιρετική και συνθετική ικανότητα, λογική δομή και συνέπεια,
  • τεκμηρίωση απόψεων και πληροφοριών (υποσημειώσεις – παραπομπές – παραθέματα),
  • πληρότητα βιβλιογραφίας και πηγών,
  • προσεγμένη διατύπωση, ορθή γραφή, ορθή σύνταξη, συνολική επιμέλεια,
  • σαφής και εύληπτη δομή (σαφής διάκριση σε κεφάλαια, ενότητες, υποενότητες κ.λπ.),
  • σχολαστική τήρηση των κανόνων και οδηγιών για τη συγγραφή και παρουσίαση.

    Τονίζεται ότι η πτυχιακή ή διπλωματική εργασία και η διδακτορική διατριβή, όπως κάθε επιστημονική εργασία, πρέπει να

  • ορίζουν με σαφήνεια και ακρίβεια τα ερωτήματα στα οποία στοχεύουν να απαντήσουν,
  • ανιχνεύουν εναλλακτικές απαντήσεις στην υπάρχουσα βιβλιογραφία,
  • συνδέουν την αναζήτηση και την επεξεργασία του εμπειρικού υλικού (αν υπάρχει) με τα ερωτήματα αυτά, και
  • καθιστούν σαφή τη συμβολή της διπλωματικής εργασίας ή της διατριβής στην απάντηση των ερωτημάτων, καθώς και τα πρωτότυπα στοιχεία που συνεισφέρουν στην υπάρχουσα βιβλιογραφία.

    Τα παραπάνω είναι αυτονόητα, αλλά τονίζονται, γιατί, ιδιαίτερα στον χώρο των κοινωνικών επιστημών, συμβαίνει συχνά να μην ακολουθούνται. Επίσης, τονίζεται ότι τα κείμενα επιστημονικών εργασιών απαιτούν επιστημονικών εργασιών απαιτούν μορφολογική, πραγματολογική  και σχολαστική γλωσσική επιμέλεια.

   Επειδή οι απαιτήσεις για τη συγγραφή και την παρουσίαση των πτυχιακών ή διπλωματικών εργασιών και διδακτορικών διατριβών είναι υψηλές, συνιστάται στους φοιτητές να συμβουλευτούν τα παρακάτω κείμενα, προκειμένου να βοηθηθούν στην εκπόνησή τους:

  • American Psychological Association (2010). Publication manual of the American Psychological Association (6th edition). Washington, DC: APA.
  • Angeli, E., Wagner, J., Lawrick, E., Moore, K., Anderson, M., Soderlund, L., & Brizee, A. (2010). General format. Retrieved from http://owl.english.purdue.edu/owl/resource/560/01/
  • Dunleavy, P. (2006). Η διδακτορική διατριβή: Οργάνωση, σχεδιασμός, συγγραφή, ολοκλήρωση (μτφρ. Ν. Ηλιάδης). Αθήνα: Πλέθρον. (Tο πρωτότυπο έργο εκδόθηκε το 2003).
  • Bell, J. (2007). Πώς να συντάξετε μια επιστημονική εργασία: Οδηγός ερευνητικής μεθοδολογίας (μτφρ. Ε. Πανάγου). Αθήνα: Μεταίχμιο. (Tο πρωτότυπο έργο εκδόθηκε το 2005).
  • Eco, U. (1994). Πώς γίνεται μια διπλωματική εργασία (μτφρ. και επιμ. Μ. Κονδύλη). Αθήνα: Νήσος. (Tο πρωτότυπο έργο εκδόθηκε το 1989).
  • Howard, K., & Sharp, J. (1998). Η επιστημονική μελέτη: Οδηγός σχεδιασμού και διαχείρισης πανεπιστημιακών ερευνητικών εργασιών (μτφρ. Β. Νταλάκου). Αθήνα: Gutenberg. (Το πρωτότυπο έργο εκδόθηκε το 1983).
  • Ζαφειρόπουλος, Κ. (2006). Πώς γίνεται μια επιστημονική εργασία: Επιστημονική έρευνα και συγγραφή εργασιών. Αθήνα: Κριτική.
  • Λατινόπουλος, Π. (2010). Τα πρώτα βήματα στην έρευνα: Ένας χρηστικός οδηγός για νέους ερευνητές. Αθήνα: Κριτική.
  • Μπουρλιάσκος, Β. (2010). Πώς γράφεται μια επιστημονική εργασία: Συγγραφή επιστημονικής εργασίας και βιβλιογραφική έρευνα. Αθήνα: Διόνικος.

   Επίσης, συνιστάται στους φοιτητές να συμβουλευτούν τις παρακάτω εκδόσεις του American Psychological Association, οι οποίες είναι συμπληρωματικές του  Publication manual of the American Psychological Association και παρουσιάζουν αναλυτικά και με παραδείγματα πως  κατασκευάζονται πίνακες και γραφήματα ανάλογα με τον τύπο της ποσοτικής ή ποιοτικής ανάλυσης ή του θεωρητικού μοντέλου που πρέπει να περιγραφεί παραστατικά:

  • Nicol, Α., & Pexman (2010). Presenting your findings: A practical guide for creating tables (6th edition). Part of the APA Style Series. Washington, DC: APA.
  • Nicol, A., & Pexman, P. (2010). Displaying your findings: A practical guide for creating figures, posters, and presentations (6th edition). Part of the APA Style Series. Washington, DC: APA.

Ακαδημαϊκή δεοντολογία

    Η συγγραφή μιας πτυχιακής ή διπλωματικής εργασίας και διδακτορικής διατριβής απαιτεί τη χρήση αποσπασμάτων και παραθεμάτων από το έργο επιστημόνων στα όποια πρέπει πάντα να γίνονται παραπομπές με μεγάλη προσοχή και ακρίβεια, σύμφωνα με τους ισχύοντες κανόνες και τις οδηγίες που παρουσιάζονται παρακάτω. Για μικρά αποσπάσματα ενός έργου (συνολικά το πολύ έως 40 λέξεις) η παραπομπή συνήθως επαρκεί, έτσι ώστε να καλυφθούν ζητήματα πνευματικών δικαιωμάτων. Όμως, τα εκτενή αποσπάσματα (συνολικά περισσότερο από 40 λέξεις) απαιτούν πάντα τη γραπτή άδεια του συγγραφέα και μια σχετική αναφορά στις ευχαριστίες.

    Για την περίπτωση διεξαγωγής μελέτης περίπτωσης, μεγάλη προσοχή απαιτεί η μεταχείριση των υποκειμένων που συμμετέχουν στην έρευνα, έτσι ώστε να διασφαλίζεται η ασφάλειά τους καθώς και εκείνη των ερευνητών. Οι ερευνητές πρέπει να προστατέψουν την φυσική, ψυχολογική και κοινωνική ευεξία των συμμετεχόντων και να σέβονται τα δικαιώματα, τα συναισθήματα, τα συμφέροντα και την ιδιωτικότητά τους. Οι συμμετέχοντες στην έρευνα πρέπει να έχουν το δικαίωμα να παραμείνουν ανώνυμοι. Σε κάθε περίπτωση οι έρευνες που εμπλέκουν άτομα πρέπει να διεξάγονται μετά από την υπογραφή των σχετικών πρωτόκολλων συγκατάθεσης (consent forms). Για τους λόγους αυτούς, είναι απαραίτητη η αναφορά (στην ενότητα όπου παρουσιάζεται η μεθοδολογία) στο ότι η έρευνα υπακούει στους κανόνες δεοντολογίας του Διεθνούς Στατιστικού Ινστιτούτου ή της εκάστοτε κατάλληλης επιστημονικής εταιρείας.[1]

   Παραποιήσεις αποτελεσμάτων και κλοπή πνευματικής ιδιοκτησίας συνιστούν μη ακαδημαϊκή συμπεριφορά, η οποία δεν είναι αποδεκτή και τιμωρείται με διαγραφή από το αντίστοιχο πρόγραμμα προπτυχιακών, μεταπτυχιακών ή διδακτορικών σπουδών. Ο έλεγχος των εργασιών για ζητήματα λογοκλοπής είναι ευθύνη των τριμελών εξεταστικών ή συμβουλευτικών επιτροπών. Η βιβλιοθήκη διαθέτει στα μέλη ΔΕΠ το κατάλληλο λογισμικό το οποίο ενημερώνεται συνεχώς για τη διενέργεια τέτοιων ελέγχων.

    Αναδημοσίευση ή προσαρμογή πινάκων, γραφημάτων, διαγραμμάτων, εικόνων και άλλου φωτογραφικού υλικού προϋποθέτουν ότι υπάρχει η σχετική άδεια που παρέχεται από τον αντίστοιχο κάτοχο των πνευματικών δικαιωμάτων η οποία και κατατίθεται μαζί με την εργασία. Στη περίπτωση αυτή, αναγράφεται η πλήρης αναφορά του κατόχου των πνευματικών δικαιωμάτων σε σχετική υποσημείωση στην εικόνα, φωτογραφία, διάγραμμα, γράφημα ή πίνακα. Η αναφορά γίνεται σύμφωνα με τον τρόπο που υποδεικνύει ο κάτοχος των πνευματικών δικαιωμάτων.

    Η αναδημοσίευση αναφέρεται όταν αναπαράγεται ακριβώς το διάγραμμα ή το γράφημα ή ο πίνακας. Η προσαρμογή αναφέρεται όταν ο συγγραφέας παρουσιάζει πρόσθετες πληροφορίες σε ήδη δημοσιευμένο διάγραμμα, γράφημα ή πίνακα. Για παράδειγμα:

Αναδημοσίευση Αναδημοσίευση της φωτογραφίας «Σισμανόγλειο Νοσοκομείο, χειρουργείο» της Β. Παπαϊωάννου, 1945. ©Φωτογραφικό Αρχείο Μουσείου Μπενάκη.
  Αναδημοσίευση από το βιβλίο Research methods in the social sciences (4th edition), των C. Nachmias-Frankfort και D. Nachmias, 1992, Διάγραμμα 1, σ. 22. ©Edward Arnold.
Προσαρμογή Προσαρμογή από το άρθρο «On a population sample for Greece» των R.J. Jessen, R.H. Blythe, O. Kempthorne και W.E. Deming, 1947, Journal of the American Statistical Association, 42, Πίνακας 1, σ. 365. ©Taylor & Francis.

 

[1] International Statistical Institute (2010). Declaration on professional ethics. Ανάκτηση από: http://www.isi-web.org/images/about/Declaration-EN2010.pdf